Toespraak op de viering van 10 jaar Orde van de Vlaamse Balies

Geplaatst op 1 juni 2012 door admin

Kortrijk, 11 mei 2012

Mijnheer de stafhouder

Mijnheer de Eerste Voorzitter van het Hof Van Beroep

Mijnheer de procureur-generaal

Heren en dames voorzitters van de rechtbanken

Mijnheer de procureur

Dames en heren van de advocatuur

Waarde genodigden

Het doet me als kersverse Antwerpenaar uiteraard plezier de Schelde en de Leie te mogen opvaren

Tot Kortrijk, de stad van mijn voorganger, de stad van mijn vice-premier, de stad van de Guldensporenslag, de stad van de nijverste Vlamingen die hun waren via onze haven naar heel de wereld uitdragen

Ik verheug me er vooral op dat U deze stad heeft uitgekozen

Om op uw advocatendag perspectief aan te reiken

Perspectief over de grenzen heen

Perspectief op de toekomst, via uw gastpreker daarnet, die niet toevallig uit Nederland is, waar we toch nog altijd graag naar opkijken als het op efficiënt besturen aankomt

Kortrijk is de streek waar meer dan elders in Vlaanderen de grenzen vervagen, zelfs de taalgrenzen

Waar men over die barrières heen, naar Frankrijk en Wallonië toe, de handen uit de mouwen stroopt om samen te werken

Waarbij men vaak ook samen ontdekt dat deze streek een hecht, gezamenlijk verleden heeft zonder grenzen

Maar laat me het over de advocaten hebben

We vieren hier vandaag tien jaar Orde van de Vlaamse Balies

Net een week nadat we in Antwerpen 200 jaar balie hebben gevierd

Neen, ik bedoel dit niet denigrerend – wij in Antwerpen 200, jullie in de rest van Vlaanderen maar 10

Wees gerust, ik ken mijn geschiedenis

De meeste van de 13 Vlaamse Balies, waar je ook die van Brussel aan moet toevoegen

Zijn om en bij de 200 jaar oud

Gezien zij gevormd werden na het decreet van Bonaparte van 1809 dat de advocatuur in haar rechten herstelde na de Franse Revolutie

De Orde is tien jaar geleden opgericht als gevolg van de wet van 4 juli 2001

Van mijn voorganger Marc Verwilghen

Die het federaliseringsproces van de Belgische Orde voltooide

En de twee nieuwe Ordes als koepel van hun balies een volwaardige plaats gaf in het bestel

De Ordes waken, zoals artikel 495 van het Gerechtelijk Wetboek bepaalt, over de eer, de rechten en de gemeenschappelijke beroepsbelangen van hun leden

Ze zijn bevoegd voor de juridische bijstand, de stage, de beroepsopleiding van de advocaten-stagiairs en de vorming van alle advocaten behorende tot de balies die er deel van uitmaken.

En ze nemen initiatieven en maatregelen die nuttig zijn voor de opleiding, de tuchtrechtelijke regels en de loyauteit in het beroep en voor de behartiging van de belangen van de advocaat en van de rechtzoekende.

Dames en heren

Ik denk dat dit takenpakket van de Orde naar de toekomst toe uitgebreid zal worden

Dat heeft te maken met de rol die de advocatuur volgens mij in de hervorming van justitie te spelen heeft

De hervorming van justitie, die nu eindelijk van start is gegaan

Een hervorming waarmee ik een stuk macht als minister ga afstaan

Ik ga u de paradox uitleggen dat ik centraliseer omdat dit de enige weg is naar decentralisering

Ik ga U vooral, als advocaten, oproepen om partner te worden in die hervorming

Ruim drie weken geleden, op 17 april om precies te zijn,

Heeft het kernkabinet de grote lijnen van de hervorming van de rechterlijke orde goedgekeurd

Daarmee is de hervorming van Justitie na twintig jaar discussie ingezet

Mijn doel is ze onomkeerbaar te maken voor het einde van de legislatuur

Het doel zelf van de hervorming is viervoudig:

- een grotere efficiëntie van onze rechterlijke instellingen

- het wegwerken van de gerechtelijke achterstand en kortere termijnen voor rechtszaken

- het ontwikkelen van een organisatiecultuur en van betere samenwerking

- betere dienstverlening en nabijheid tot de burger die ook klant is

In wezen zijn dat parallelle doelstellingen

De ene kan niet zonder de ander, de ene zal niet gerealiseerd worden zonder de andere

Het komt er op aan van Justitie terug een hechte organisatie te maken, met een eigen organisatiecultuur

Die als een geheel naar buiten treedt, ook al zijn er onvermijdelijk interne spanningen

Die een gezamenlijke opdracht heeft en die ook uitdraagt naar de verwachtingen van het publiek toe

En die daarbij haar diensten snel en efficiënt verleent

De eerste concrete stap is de schaalvergroting

De 27 gerechtelijke arrondissementen worden herleid tot 12

Negen van de tien bestaande administratieve provincies

Wat een voor iedereen herkenbaar en vertrouwde structuur is

En twee uitzonderingen om taalredenen: Eupen, en Brussel.

Waardoor ook Leuven apart blijft, als twaalfde gerechtelijk arrondissement.

Die schaalvergroting slaat op het beheer van de rechtbanken, niet op de dienstverlening

Ze moet het mogelijk maken een beheersniveau te creëren waarin middelen en mensen op de meest optimale wijze worden ingezet in functie van de dienstverlening

Ze zal gekoppeld worden aan de mobiliteit van de magistraten

Dat wil zeggen: een magistraat zal mobiel worden op het niveau van het ressort

Hij of zij kan dus ook elders ingezet worden in dat ressort als daar nood aan is

Ik leg de nadruk op ‘kan’

Justitie zal geen rondreizend gezelschap worden

Magistraten zullen een vaste werkplek hebben

Daar meestal ook werken

Maar misschien één of tweemaal per week naar een andere stad in de provincie trekken

Zoals leraren en professoren dat doen, of artsen-specialisten die vaak elke dag pendelen tussen de praktijk in de ene stad en het ziekenhuis in de andere

Ook advocaten kennen die mobiliteit al

Zal de schaalvergroting tot meer verplaatsingen leiden?

In princiep niet, vermits de dienstverlening voor de burger moet blijven waar ze nu is

Het zijn de rechters die zich verplaatsen naar de gebouwen waar de burger zijn recht zoekt

Niet omgekeerd

Maar ik heb nog niet definitief beslist wat de specialisatie betreft

De schaalvergroting biedt opportuniteiten tot specialisatie

En daar kan het wel dat er meer gereisd moet worden, ook door de klant

In het nieuwe rechtsgebied West-Vlaanderen bijvoorbeeld zou het kunnen dat we onze specialisten in zeerecht in Brugge centraliseren.

Maar ook zij zullen naar Ieper, Kortrijk of Veurne moeten reizen telkens daar voldoende dossiers zijn om er een volwaardige dag aan te wijden, als rechter of parketmagistraat

Mobiliteit van de dossiers moeten we vooral zien als een opportuniteit voor betere dienstverlening

Dames en Heren

De provincie als territorium is een uitvinding van de Franse Revolutie

In 1790 creëerde de Assemblée Nationale de départements, in quasi-vierkantvorm van 70 kilometer op 70 kilometer

Ze importeerden die indeling in 1795 bij ons

Ze werden na 1815 onze provincies

De doelstelling van de revolutionairen bij het tekenen van die territoriale indeling was dat men te paard binnen één dag de hoofdplaats van het departement moest kunnen bereiken

Tweehonderd jaar later lijkt me dat niet onoverkomelijk

Ook al wil ik grif toegeven dat in het centrum van het land

Het paard als vervoermiddel in de ochtend- en avondspits terug concurrentieel is geworden

Idealiter kan deze centralisering de dienstverlening op lokaal niveau stukken beter te maken dan vandaag

De helft van onze arbeidsrechtbanken en rechtbanken van koophandel vandaag telt minder dan 5 rechters

Als er daar één van langdurig ziek is, en een andere in zwangerschapsverlof

Dan kan de rechtbank soms maanden op halve capaciteit werken

Dat is wat we in de toekomst kunnen vermijden

En dat is wat ik bedoel met beter decentraliseren door eerst te centraliseren

Maar het gaat verder dan dat

Elk rechtsgebied zal een eigen volwaardige beheersstructuur krijgen

Daarmee zullen wij, als minister en FOD Justitie, beheerscontracten afsluiten, zoals dat gebeurt in andere overheidsdiensten

Met doelstellingen inzake efficiëntie van organisatie van de rechtspraak

En middelen die voor een stuk bepaald worden door het verwezenlijken van die doelstellingen

Dit zijn we nu, in al zijn complexe details, aan het uitwerken

Het kernpunt is dat we heel veel beslissingen die nu nog op centraal niveau worden genomen en heel veel middelen die daar worden beheerd, gaan decentraliseren

Dat is de macht die ik afsta

En eigenlijk gaat het om schijn van macht

Wat helpt het aan de efficiëntie van de rechtspleging dat de bestelling van toiletpapier in het gerechtsgebouw van Veurne nog steeds aan de handtekening van de minister is onderworpen?

Justitie is vandaag over-gecentraliseerd

Ook daar wil ik het roer radicaal omgooien

Finaal moet Justitie, de rechterlijke orde, een organisatie worden

Die hecht aan elkaar hangt

Waar men gezamenlijk beseft een image te hebben en een missie naar het publiek

Waar de verantwoordelijkheden liggen op het niveau waar ze thuishoren

Waar dienstverlening centraal staat

Waar men communiceert, ook al vindt men dat de media enkel maar sensatie zoeken

Waar we rechtszekerheid en zelfs rechtvaardigheid uitdragen

Aan een publiek dat daar opnieuw in gelooft en daar graag een beroep op doet

Dames en heren

Tot daar het verhaal van de hervorming van de rechterlijke orde

Die op stapel staat en waar we intens aan werken

Maar ze is niet de enige

We zijn ook begonnen met de implementatie van ons ICT-actieplan

Dat vertrekt van bestaande technologieën bij de overheid

Dat zal opgebouwd worden vanuit proefprojecten en evaluatie

En waar we van onderuit bouwen, naar een gezamenlijk kruispunt voor de gezamenlijke en toekomstige ict-stelsels

Er komt geen big bang, wel stap voor stap vooruitgang

We werken ook, dagelijks en intens, aan de strafuitvoering

Binnen de marges van uiterst moeilijke economische tijden

Ik geef grif toe dat het elke dag weer ploeteren is

Om de negatieve spiraal die de strafuitvoering al vele decennia teistert

Tot stilstand te brengen en weer om te keren

We grijpen elk middel aan

We moeten dagelijks strijden tegen weerstanden die in naam van minieme en soms zelfs theoretische gevoeligheden inzake mensenrechten de facto de dagelijkse verrotting en onmenselijke wantoestanden in gevangenissen zoals die van Vorst nog eens verlengen

Ik laat geen moment onbenut om hieraan te verhelpen met alle mogelijke, ook onorthodoxe middelen, zoals de enkelband met gps-bewaking

Omdat ik aanvoel dat we aan de limiet zijn geraakt van wat menselijk aanvaardbaar is in een beschaafd land

Inmiddels heb ik nog een werf geopend

De hervorming van het financieel beheer van justitie

We hebben moeten vaststellen dat ook daar de moderne beheers- en opvolgingstechnieken, die onontbeerlijk zijn voor goed management, ontbraken

Daarom hebben we, in het zog van de cipiersproblematiek, een monitoringscomité opgericht dat deze toestand drastisch moet verbeteren

Ik ben vandaag net geen vijf maanden op Justitie

Ik heb er nu al een grote werf van gemaakt

Het is nog maar een begin

En het zal niet meer stoppen

Ook niet lang nadat ikzelf al van deze functie zal zijn verdwenen

De tijd van de ongenaakbare, onbeweeglijke en onveranderlijke justitie is voorbij

Zoals elke organisatie zal zij zich permanent moeten aanpassen aan een permanent wijzigende samenleving

De tijd van de ongenaakbare, onbeweeglijke en onveranderlijke justitie komt in de eenentwintigste eeuw niet meer terug

Dames en heren

Het gebouw Justitie davert en trilt vandaag

Omdat het een werf is

Omdat het op instorten stond

En net op het moment dat de storm opsteekt

De samenleving is diepgaand aan het veranderen

De crisis heeft de roep om meer veiligheid geaccentueerd

Die is nu massaal, bij wijlen extreem emotioneel

In de justitiebarometer van 2010 staan daarover spectaculaire cijfers

Voor financiële misdrijven, drugsmisdrijven, seksuele misdrijven, moorden en georganiseerde criminaliteit vond 60 tot 90 % van de ondervraagden – in een staal van 3200 deelnemers – dat ze niet streng genoeg gestraft worden. Quasi niemand vond dat ze te streng werden bestraft

We kunnen uren doorbomen over de vraag of die opinies gerechtvaardigd zijn

Maar inmiddels waait die storm over ons heen

Het antwoord op die problematiek kan niet het blindelings nalopen van de vox populi zijn

Voor je het weet kom je dan in de volksjustitie terecht

Maar de kloof tussen de verwachtingen van het publiek en de realiteit is te breed om ze te negeren

We moeten daar een antwoord op vinden

Allemaal, alle actoren en aandeelhouders van justitie, en liefst samen

Dat antwoord kan er alleen in bestaan

Dat we tonen dat we het vertrouwen waard zijn

Dat we het publiek tegemoet gaan door betere dienstverlening, door communicatie, door snel en efficiënt recht te laten spreken

En door finaal te overtuigen dat de rechtsstaat en de rechtszekerheid de beste waarborg zijn voor ieder van ons tegen de willekeur waar ook de massa en de media soms naar neigen

Ik zeg dit omdat ik me ook tot u wil wenden

De sleutel van de justitiehervorming bestaat er in dat we structuren creëren

Die het beheer zo efficiënt maken, dat magistraten en advocaten in optimale omstandigheden met niets anders bezig zijn dan met het spreken en creëren van recht

Zoals ziekenhuizen daartoe uitgebouwd zijn rond de taak van hun specialisten, universiteiten rond hun professoren, clubs rond hun voetballers, operahuizen rond de performance van hun zangers

De sleutelkwestie daarin is: wie bestuurt wie?

Mij lijkt het dat ook het beheer van justitie een full time en professionele aangelegenheid moet worden, in functie van de optimalisering van de taak van parketten, rechters en advocaten

Maar uiteraard moet je vermijden dat dit tot machtsverhoudingen leidt waarbij beheersbeslissingen invloed gaan hebben op de beslissingen in de rechtszaal

Daarom zal je ook hier het onderscheid moeten maken tussen dagelijks bestuur en strategisch bestuur

Tussen directie en raad van bestuur, zoals in privé-bedrijven

De dagelijkse directie zal regelmatig onderworpen worden aan strategische evaluatie door de acteurs van justitie zelf, die op die manier hun zeg blijven houden

Om zo de autonomie van de rechtspraak veilig te stellen

Hetzelfde zal moeten gebeuren met de tuchtprocedures

De onafhankelijkheid van het onderzoek of de rechtspraak kan nooit betekenen dat men zich kan onttrekken aan de discipline of de deontologie

Wel dat procedures worden ontwikkeld die waarborgen dat tuchtmaatregelen geen indirecte manier worden voor inmenging in de rechtspraak

Het is in die context dat ik een beroep wil doen op U

Ik heb de Orde van de Vlaamse Balies, onder meer via haar memorandum, en de advocatuur in haar geheel, de voorbije maanden leren ervaren als een overtuigende lobby voor modernisering van het gerecht

Ik kan U maar één ding vragen: blijf dit doen, het is absoluut nodig

En ik hoop U daarbij – ik heb dat verleden week in Antwerpen ook gezegd – tot partner te maken in de justitiehervorming

U bent een volwaardige partner in het huis van Justitie

Zeker nu buiten de storm woedt die ons allen raakt

Ik wil, ondanks onze verschillende rollen, ondanks onze soms grote tegenstellingen, toch ook terug komen tot een gezamenlijke organisatiecultuur, ja, tot een gezamenlijke korpsgeest binnen het huis Justitie

Dat kan in mijn ogen niet zonder de advocatuur

Ik zou daarom via de Orde de advocatuur ook vertegenwoordigd willen zien op het bestuursniveau van alle gerechtelijke arrondissementen

Ik vermoed dat dit vooral op strategisch niveau moet gebeuren, maar hoe we dat in de praktijk uitwerken kunnen we nog onderling afspreken

Ik weet dat dit ook interne consequenties heeft

Verscheidene van uw mensen zijn me na afloop vorige week in Antwerpen komen vragen: betekent dit ook dat de balies moeten fusioneren?

Op het eerste gezicht lijkt me dit geen dwingende consequentie

Maar ik wil dergelijke punten niet zelf trancheren

Maar als partners onder elkaar afspreken

De advocatuur zie ik als een aandeelhouder in de goede functionering van het bedrijf Justitie

Met haar rechtmatige eigen belangen als zakenpartner

Maar ook geïnteresseerd in het rendement van het geheel

Daar moeten we naartoe

Dames en Heren

Ik wil nog twee bemerkingen kwijt die aansluiten bij wat jullie hier vandaag hebben besproken

De eerste gaat over de internationale dimensie van het beroep

De Orde is tien jaar geleden ontstaan uit de Vereniging die zelf ontstond omdat Vlaamse en Franstalige advocaten hun eigen weg wilden gaan

Dat is goed zo

Ik ervaar elke dag zelf hoe verschillend Justitiebeleid in noord en zuid van dit land gepercipieerd wordt

Daarom hervormen we deze dagen ook het gerechtelijk arrondissement Brussel

Ik weet dat daar kritiek op is

Maar communautaire akkoorden halen zelden schoonheidsprijzen

Ik wil echter vooral BHV overstijgen

Dat dossier kan nooit de finaliteit zijn van het ontstaan van de Orde

En dat is het gelukkig ook niet

Integendeel, deze dag is het bewijs dat de Orde beseft hoezeer ons potentieel internationaal is, ook en vooral in het gerechtelijk arrondissement Brussel, maar zeker niet alleen daar, ook in Antwerpen, ook in deze grensstreek op een uur trein-rijden van Londen en Parijs

Voorzitter Boydens heeft daar al op gewezen in zijn Nieuwjaarstoespraak

En ook ik zeg: laat ons de BHV-toestanden zo snel als mogelijk afsluiten om volwaardig, als Vlamingen, medespeler te zijn in de Europese hoofdstad Brussel

En op het internationale forum, met onze buren,

Of zoals bij mij in Antwerpen, met alle grote wereldhavens en alle rechtspraak die dat vereist

Vlamingen moeten, met een even grote vanzelfsprekendheid als de Nederlanders, wereldburgers zijn

Mijn tweede opmerking gaat over de evolutie van het beroep

Ik weet dat de voorbije jaren ook bij U heel veel te doen geweest is over de vermarkting en de globalisering van de advocatuur

En over de mogelijke verdwijning van het beschermd beroep

Ik denk, als goede liberaal, dat de vrijheid, de zelfstandigheid en uiteraard de beloning in functie van de prestatie op basis van marktmechanismen, essentiële kenmerken van het advocatenberoep moeten blijven

Maar tegelijk zeg ik dat de neoliberale visie waarin de vrije markt, het winstbejag en de grenzeloze concurrentie tot absolute godheden werden verheven, morsdood is sedert de bankcrisis

Interne reglementering, deontologie, judgments by their peers, en jawel – ik gebruikte het ouderwetse woord daarnet al – ook korpsgeest, zijn essentiële elementen om het vrije beroep, dat vrij moet blijven, efficiënter te maken en vooral meer dienstbaar aan de samenleving als geheel

Het is in die geest dat ik de advocatuur ook als partner zie van de hervorming die van Justitie opnieuw een geloofwaardige en zelfverzekerde organisatie moet maken, met een eigen imago en een eigen bedrijfscultuur die herkenbaar is voor haar cliënteel

Dames en heren

Ik weet dat we op dit moment vooral in discussie zijn over de toepassing van Salduz

En ik herhaal wat ik vorige week ook heb gezegd:

Voor de betalingen van 2011 hebben via de begrotingscontrole een bijkomend krediet van 1 miljoen euro uitgetrokken

Voor de bijkomende kosten van 2012 is in de inter-departementele provisie van de begroting een vastleggingskrediet ingeschreven van 3,5 miljoen euro

Wij houden dus niet vast aan de raming van 27 miljoen euro die in het verleden werd gemaakt, en waarin voor 16 miljoen gerechtelijke bijstand was voorzien

De reden is dat een analyse van de FOD-justitie over de toepassing van Salduz in de eerste drie maanden heeft aangetoond dat het zo’n vaart niet zal lopen

Wel zijn we bereid in de toekomstige begrotingscontroles – en de volgende is in juni – middelen bij te vragen mochten de kosten plots beginnen op te lopen

Daarnaast is er de discussie over rechtsbijstand, over de puntentoekenning en de waarde daarvan, die we in het licht willen bekijken van een reeks van elementen

De verdrievoudiging van het totale budget de jongste tien jaar

De onduidelijkheid die over de toepassing van sommige punten heerst

Wij hopen tegen het najaar eind ook te kunnen beschikken over de studie naar mogelijke deficiënties in het systeem, naar mogelijkheden tot snellere uitbetaling en naar de exacte interpretatie van sommige punten-toekenningen

Gisteren hebben we met de Ordes van Advocaten een eerste akkoord bereikt over de puntentoekenning bij Salduz-verhoren

Ik heb het protocol daarover bij en we zullen het straks ondertekenen

Het legt het aantal punten vast voor Salduz-raadplegingen

Voor raadplegingen via de telefoon, voor raadplegingen ter plaatse ’s nachts en in het weekend, enzovoort ..

Daarmee hebben we weer een stap gezet naar een globaal akkoord

Dat er ongetwijfeld zal komen

Dames en heren

Ik ga het laatste agendapunt van deze dag, aangekondigd als ‘De feestelijke receptie’, niet langer ophouden

The times, they are a’changin

De Orde, tien jaar oud, staat voor haar puberteit

Zelf veranderen in een veranderende wereld

Is dat niet datgene waar we allemaal voor staan?