‘Rechtkrabbelen, dat kan ik goed’

WinterWandeling. In de wintermaanden trekken we met enkele gesprekspartners naar buiten voor een stevige wandeling. We praten over leven en werk, over afkomst en visie. Met Vlaams minister Annemie Turtelboom (Open VLD) wandelen we langs de Schelde in Antwerpen-Linkeroever. Vlaams minister van Begroting en Energie Annemie Turtelboom beleeft moeilijke weken. Misschien wel de moeilijkste van haar politieke carrière, al ervaart ze dat zelf niet zo. ‘Je kan gewoon niet leven zonder blutsen en builen.’

Bron: De Tijd, zaterdag 20 februari 2016

Linkeroever, aan de ingang van de voetgangerstunnel. Het vriest net niet. Aan de overkant van de Schelde steken de kathedraal, de Boerentoren en het MAS scherp af tegen een grijze hemel. Annemie Turtelboom (48) heeft zich al beter gevoeld. ‘Eigenlijk zou ik gewoon twee dagen heel erg ziek willen zijn, en klaar. Maar ik vrees dat het zo’n virus is waarbij je te goed bent om in je bed te kruipen, maar te slecht om optimaal te functioneren.’

Een fervent wandelaar is de Vlaamse minister van Financiën, Begroting en Energie sowieso niet. ‘Als ik een stad bezoek, kan ik hele dagen rondlopen. Maar wandelend uitwaaien in de natuur is niet mijn ding. Dan fiets ik liever’, zegt ze. ‘Ik woon op vijf minuten fietsen van de voet-gangerstunnel. Zodra je op linkeroever bent, zit je in een andere wereld. Kijk, het zicht op Antwerpen is hier toch gewoon fantastisch…’

Turtelboom is een aangespoelde Antwerpenaar. Ze groeide op in Zandbergen in Oost-Vlaanderen en woonde lang in Puurs. Pas in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 verhuisde ze naar de Scheldestad, om de lokale Open VLD-afdeling nieuw leven in te blazen. ‘De enigen die me daarop aanspreken, zijn journalisten en politici. Niemand anders zegt me: ‘Jij bent toch eigenlijk niet van hier.’ Dit is een havenstad, een stad van immigranten.’

De gemeenteraadsverkiezingen werden geen succes voor de Antwerpse liberalen. Maar Turtelboom heeft geen spijt van haar verhuizing. Ze is niet echt het spijt-type. ‘Ik vind het belangrijk dat je lef hebt in het leven. Dat je keuzes durft te maken. Ze zeggen wel eens: ‘Kiezen is verliezen.’ Wel ik vind dat niet. Níét kiezen is verliezen.’

Omgekeerd parcours

Er steekt een venijnige wind op langs de Schelde. Turtelboom trekt haar sjaal – een Belgisch ontwerp, zoals de rest van haar outfit – strakker aan. ‘Mijn belangrijkste keuze maakte ik op mijn 15de, toen ik besliste van het technisch naar het algemeen secundair onderwijs over te stappen. TSO was nooit een bewuste keuze geweest. De directrice van een technisch internaat had mijn ouders overtuigd me daar naar school te laten gaan.’

‘Doorgaans begin je in de Latijnse. En als dat niet lukt, ga je naar het technisch of beroepsonderwijs. Ik heb het omgekeerde parcours gevolgd. Het was niet alleen een atypische stap, het heeft me ook geleerd wat het betekent om keuzes te maken. Dat het risico’s inhoudt, maar dat je daar niet bang voor moet zijn. In tegenstelling tot wat velen denken, is falen niet het tegenovergestelde van succes. Falen is vaak een essentiële stap om succes te kunnen hebben.’

Vlamingen durven naar Turtelbooms gevoel iets te weinig te kiezen. ‘Nochtans heb je vaak meer keuzes dan je denkt, zelfs al zit je in een keurslijf’, zegt ze. ‘Die keuzes kunnen in alle richtingen gaan. De ex- topvrouw van Electrabel Sofie Dutordoir besliste plots iets totaal anders te gaan doen en opende een traiteurszaak. Dat vind ik ongelooflijk knap.’

Zelf ziet Turtelboom zich geen traiteurszaak openen. ‘Ik heb veel gaven, en dat is er geen van.’ Wat ze zich wel ooit nog ziet doen? Ze haalt haar schouders op. ‘Aan politiek doen neemt zoveel van je tijd in beslag – ook mentale tijd – dat het niet lukt als je een plan B in je achterhoofd hebt. Het enige wat ik kan zeggen, is dat het mijn ambitie is om gelukkig te blijven als dit verhaal stopt.’

Ter hoogte van de lokalen van de Zeescouts ligt een dikke laag modder op het wandelpad. ‘Mijn schoenen kunnen daar wel tegen, hoor. Ik moet gewoon wat oppassen dat ik hier niet onderuitga met mijn gladde zolen.’

De overstap van TSO naar ASO was niet Turtelbooms enige atypische keuze. Na haar regentaat ging ze economie studeren aan de universiteit. En als docent aan de hogeschool maakte ze de overstap naar de politiek. ‘Nooit wist ik wat de uitkomst zou zijn. Ik dacht dat het kon lukken en sprong. Iets proberen en er niet in slagen is belangrijker dan niets proberen uit angst om te mislukken.’

Bij de verkiezingen van 1999 lukte het net niet. Vier jaar later wel. Na die legislatuur verkozen de media haar zelfs tot beste parlementslid. Maar in 2007 raakte ze niet herkozen. ‘Politiek is een bijzonder tijdelijk kader. Dat weet je’, zegt Turtelboom nuchter. ‘Als je een te perfect leven hebt en nooit met je kop tegen de muur loopt, kan je niet leren uit je fouten. Wat doe je dan als het wat minder gaat? Je kan gewoon niet leven zonder blutsen en builen. Maar je moet kunnen rechtkrabbelen, en dat kan ik goed.’

Turtelboom was dan niet langer parlementslid, ze werd in 2008 wel minister van Asiel en Migratie. Daarna was ze de eerste vrouw ooit op Binnenlandse Zaken en schopte ze het tot minister van Justitie. ‘Drie departementen waar elke dag een lijk uit de kast kan vallen.’

Maar uitgerekend op een ‘saai’ departement als Begroting en Energie beleeft ze de moeilijkste episode in haar politieke carrière. Dat is te wijten aan de forfaitaire energieheffing van 100 euro, waarmee elk Vlaams gezin het gat moet helpen dichten dat de groene subsidies hebben geslagen. De zogenaamdeTurteltaks, een term die Turtelboom tijdens de wandeling consequent omzeilt.

Zelf heeft ze trouwens niet het gevoel dat het de eerste jaren als minister veel makkelijker ging dan nu. ‘Mensen vergeten snel. Wat ik op Migratie heb meegemaakt, was niet niks: hongerstakingen en betogingen. Op Binnenlandse Zaken lag ik onder vuur nadat Fernand Koekelberg, de topman van de politie, in opspraak was gekomen. Wat toen allemaal in de media is verschenen… Op een bepaald moment durfde ik de kranten niet meer open te slaan.’

Maar bestaat er als liberale politicus iets erger dan een belasting die naar jou wordt genoemd? ‘Vriend en vijand zijn het erover eens dat dit dossier moest worden aangepakt’, antwoordt Turtelboom onverstoorbaar. ‘Het was een zweer die al jaren aan het etteren was. Was ze zes jaar geleden verzorgd, dan had dat zo’n 8 euro per gezin gekost in plaats van 100 euro nu.’

‘Ja, de liberale minister in mij had de ogen kunnen sluiten en het probleem doorschuiven naar de opvolger. Dan zouden mijn en uw kinderen een veelvoud van die 100 euro moeten betalen. Er is nog nooit een probleem verdwenen door het te negeren. Vandaag is er een schuldenput van 9,2 miljard euro. Moet ik doen alsof die niet bestaat? Sommige politici zeggen: ‘Ik weet wat er moet gebeuren, maar dan word ik niet herkozen.’ Zo wil ik niet aan politiek doen.’

Breder verhaal

Het plan was om in de cafetaria van de jachthaven even op te warmen. Maar het clubhuis wordt verbouwd, dus wandelen we voort in de richting van het strand van Sint-Anneke. Turtelboom maakt ons attent op het oude havenhuis aan de overkant, waarop een futuristisch schip verrijst. Een ontwerp van de Brits-Iraakse sterarchitecte Zaha Hadid.

Turtelboom blijft liever niet te lang hangen bij de politieke strubbelingen die de Turteltaks heeft veroorzaakt. Ze gaat voor het bredere verhaal, over het transitiemodel in de energiesector. Hoe het bestaande centrale model evolueert naar iets decentraals. Hoe het fossiele en nucleaire aspect hernieuwbaar wordt. Hoe we van een aanbod- naar een vraaggestuurde markt gaan. Hoe we moeten vergroenen ook. ‘Dat proces verloopt in alle landen ter wereld met schokgolven.’

De vraag is of iemand wakker ligt van het transitiemodel. Kijkt iedereen aan het einde van de maand niet naar zijn energiefactuur? ‘Voor een politicus is de afstand tussen wat je ziet dat moet gebeuren en de zaken waar mensen zich rechtstreeks door aangesproken voelen, vaak groot. Je hebt dan twee opties. Ofwel zeg je: ‘De afstand is te groot en ik begin er niet aan. De mensen zullen het toch niet zien.’ Ofwel doe je iets en weet je dat je moeilijke beslissingen moet nemen.’

Zou u vandaag opnieuw beslissen om de heffing van 100 euro in te voeren? ‘Ik vind het belangrijk op een bepaald moment te doen wat je moet doen.’

Zelfs als u weet dat het als een boemerang in uw gezicht terugkeert? ‘Dat weet je nooit op voorhand. Je kan een inschatting maken. Maar je weet het nooit.’

Vindt u het onrechtvaardig dat u zo zwaar wordt getackeld? ‘Het is unfair. Dit is een schoonmaakoperatie na het absolute falen van het gratisbeleid. De socialisten hebben de illusie gecreëerd dat bepaalde zaken gratis waren. De schuldenbergen die ze zo hebben gecreëerd, hebben ze weggemoffeld.’

Niet alleen de oppositie heeft Turtelboom in het vizier. Ook in haar eigen partij zagen ze aan de poten van haar stoel. Enkele Open VLD’ers zagen zich al in haar plaats in de Vlaamse regering zetelen. Anoniem spuwden ze hun gal in de kranten. ‘Dat is het lot van elke toppoliticus die een aantal jaar aan politiek doet. Het gebeurt in elke partij’, zegt Turtelboom. ‘Alleen beseffen die mensen blijkbaar niet dat in een café waar ruzie wordt gemaakt geen klanten komen.’

De uitlatingen over Turtelboom gaan wel erg ver. Onlangs was er zelfs kritiek op haar kleding en haar handtas. De Belgische labels die ze draagt, zouden te exclusief zijn. ‘Wat moet ik daar in hemelsnaam op zeggen?, zucht ze. ‘Als het spel zo wordt gespeeld, heb je geen argumenten meer. Laat me er het volgende over zeggen. Ik ben ongelooflijk trots in een stad te wonen waar zes mensen zonder enige subsidie het modelandschap fundamenteel hebben veranderd. Als je ziet wat aan de Antwerpse academie gebeurt, dat topmodehuizen hier mensen komen rekruteren… Wel, dan vind ik eigenlijk dat ze iedereen in een publieke functie zouden moeten verplichten onze ontwerpers te dragen en er trots op te zijn.’

En dan is er nog het gerucht dat Turtelboom eigenlijk uit de boot ging vallen bij de verdeling van de liberale ministerportefeuilles. Na een onderhoud met Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten, waar ze in tranen zou zijn uitgebarsten, slaagde ze er echter alsnog in een portefeuille uit de brand te slepen. ‘Ach, dat verhaal. Wie me een beetje kent, weet dat het intergalactisch ver staat van hoe ik in het leven sta.’ Voor het eerst tijdens de wandeling stokt de woordenstroom. ‘Als je dossiers hebt die je kan verdedigen… Of beter, als je dossiers hebt waar je door moet… Ik herhaal mezelf nu waarschijnlijk, maar op een bepaald moment moet je…’

Even blijft het stil. ‘Denken de mensen die al die verhalen verspreiden dat ik niet weet wat er in het leven de moeite is om voor te huilen? Na de geboorte van mijn oudste dochter heb ik een miskraam gehad. Ik was zes maanden zwanger toen ik een tweeling verloor. Dát zijn dingen waar je tranen voor laat. Als je zoiets meemaakt, weet je wat verdriet en verlies is. De manier waarop ik in het leven sta, waarop ik de echt belangrijke zaken van de minder belangrijke scheid, die hebben daar een toetssteen gevonden.’

Altijd een zoeker

Om politieke stormen te doorstaan heeft Turtelboom haar thuis nodig. ‘Ik scherm mijn familie af. Iedereen weet dat ik getrouwd ben en twee kinderen heb. Maar mijn thuis is een eiland. Op zondagavond spreken we niet over politiek. De zeldzame momenten dat ik thuis ben, willen onze twee tienerdochters een mama die met hen bezig is. Ze willen vertellen over wat zij meemaken, in hún leven. Als er vriendinnen komen, word ik niet bekeken als minister, maar als ‘de moeder van’. Dat is ontzettend belangrijk.’

‘Ik heb het geluk dat mijn familie me toelaat heel veel in mijn politieke carrière te investeren. Velen vergeten dat politieke carrières niet alleen het resultaat zijn van focussen en keihard werken, ze zijn ook het resultaat van een bijzondere dosis geluk. Geluk met je familie. Met je gezondheid. Met de timing ook. Je kan megabangelijk goed zijn en op het toppunt van je kunnen staan, maar als je partij in die periode tien jaar in de oppositie zit, tja…’

‘Ik ben niet in de politiek gegaan om minister te worden. Sommigen weten waar ze over twintig jaar willen staan. Dat is fantastisch, maar ik heb dat nooit gehad. Misschien heeft het met mijn atypische schoolloopbaan te maken. Ik ben altijd meer een zoeker geweest.’

Sint-Anneke halen we niet. Als we nu naar ons vertrekpunt terugkeren, is er nog tijd voor een kop warme chocolademelk. Of politici uit een gebrek aan moed vaak aarzelen om beslissingen te nemen, vragen we in Café Retro. Turtelboom kijkt op van haar dampende kop, gaat met beide handen door haar zwarte krullen, leunt achterover en glimlacht. ‘Dat moet intussen toch wel duidelijk zijn geworden. Ik heb altijd al keuzes durven te maken.’

Straks wordt de minister nog verwacht op een lezing in Edegem. Droomt ze er nooit van om een zaterdag gewoon eens rustig thuis te kunnen zitten? ‘Als er een constante is in mijn leven, dan is het dat ik altijd veel en graag heb gewerkt. Het maakte niet uit of ik als vakantiejob bootjes verhuurde in het provinciaal domein De Gavers of lesgaf. En als ik in de vakantie de keuken moet schilderen, doe ik dat gewoon ook heel graag.’

‘Ik heb het lang moeilijk gevonden om gewoon eens lui te zijn. Ik was eigenlijk altijd bezig. Toen ik net naar Antwerpen was verhuisd en de gemeenteraadsverkiezingen moest voorbereiden, werd ik als econome minister van Justitie. Toen heb ik me gerealiseerd dat het goed is om niet alle keuzes tegelijk te maken. Nu probeer ik af en toe niets te doen. Gewoon op zondagmiddag in de zetel zitten en filmpje kijken, een boekje lezen of wat hangen. Tot ze me bellen, dan ben ik weer vertrokken.’

* Volgende week wandelen we met Raf Simons in Parijs.

BIO

Annemie Turtelboom (48) groeide op in Zandbergen in Oost-Vlaanderen. Na haar regentaat Nederlands-economie studeerde ze economie aan de KU Leuven. Ze doceerde vervolgens tien jaar marketing aan de Katholieke Hogeschool Leuven.

Haar politieke carrière begon Turtelboom als ondervoorzitter van de CVP-jongeren. Later stapte ze over naar de VLD. In 2003 werd ze Kamerlid. In 2007 werd ze niet herkozen, maar een jaar later werd ze minister van Asiel en Migratie. In 2009 was ze de eerste vrouwelijke minister van Binnenlandse Zaken. In de regering-Di Rupo stapte ze over naar Justitie. Nu is ze Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie.

Turtelboom was zes jaar gemeenteraadslid in Puurs. In 2012 verhuisde ze naar Antwerpen, waar ze nu in de gemeenteraad zit.

 

Share on:

Leave a comment