“Vlaanderen heeft nood aan een stroomversnelling”

Duitsland heeft zijn ‘Energiewende’, de omschakeling naar hernieuwbare energie, Vlaanderen moet gaan voor een ‘Stroomversnelling’. Dat is het idee van energieminister Turtelboom, die in Beieren ging uitzoeken hoe ze die transformatie daar organiseren. Janssen Pharmaceutica gaat alvast stroom halen uit aardwarmte.

Bron: De Morgen, zaterdag 21 februari 2015

“Laat me eerlijk zijn: geen haar op mijn hoofd heeft ooit gedacht om op vakantie te komen in Beieren.” Vlaams minister van Energie Annemie Turtelboom (Open Vld) lacht eens, wanneer dorpjes als Kirchstockach, Unterhaching en Dürrnhaar voorbij glijden. Wie Beieren zegt, zegt hertengeweien aan de muur, hoempamuziek en ein kleines Bier in een halveliterglas. Hier, iets buiten München, is dat niet anders. Het doet wat pijn aan het stijlgevoel van Turtelboom, maar tegelijk beseft ze dat in elke Beierse kleerkast naast de lederhose een driedelig pak hangt.

Als Duitsland de locomotief is van de Europese economie, dan is Beieren de machinekamer. Welvarend, performant, innovatief en dat allemaal met steeds meer groene energie. Een voorbeeld is de geothermische elektriciteitscentrale in Dürrnhaar. Bij deze nieuwe technologie wordt warm water naar boven gepompt uit grondlagen die tussen anderhalf en drie kilometer meter diep liggen, waar het water een temperatuur heeft van 120 graden. Die warmte kan gebruikt worden om elektriciteit op te wekken. Het warme water kan ook direct door buizen gepompt worden, voor stadsverwarming bijvoorbeeld.

De centrale in Dürrnhaar is deel van de Duitse Energiewende, een plan om van nucleaire en fossiele energiebronnen over te schakelen naar hernieuwbare. Het is bedacht in de jaren 80, omgezet in het beleid in 2000 en drastisch versneld na de kernramp in Fukushima in maart 2011. Die zorgde ervoor dat bondskanselier Angela Merkel meteen zeven kernreactoren sloot, op de rest een houdbaarheidsdatum tot 2022 plakte en haar groene-energiedoelstellingen fors opkrikte. Tegen 2025 wil Duitsland 50 procent van zijn energie uit windmolens, zonnepanelen, biomassa of waterkracht halen.

Vlaamse argwaan

De rest van de wereld kijkt intussen met verbazing naar het lef van Duitsland, onze minister Turtelboom incluis. “Hernieuwbare energie is niet alleen een ideologisch maar ook een economisch verhaal. Het creëert nieuwe jobs, volgens een studie van het Planbureau tot 30.000 extra bij ons. De innovatie wordt erdoor gesteund. En het verankert bedrijven op een natuurlijke manier. Als Volvo Gent morgen windmolens bouwt, dan betekent dit dat het bedrijf een engagement neemt om nog jaren in ons land te blijven.”

Volgens Turtelboom moet Vlaanderen ook eens TINA leren kennen, There Is No Alternative. We zijn goed in zeggen wat we niet willen. Geen gevaarlijke kerncentrales, geen vervuilende steenkool, geen lelijke windmolens, geen dure zonnepanelen. Oké, maar waar moet onze lamp dan op branden? “Als je naar Fukushima kijkt, dan kun je niet rond de vaststelling dat als het ooit misgaat met kernenergie je een stuk van onze planeet voorgoed opgeeft. Ik begrijp dat Vlamingen argwanend staan tegenover groene energie na de zonnepanelenflop. De komende jaren zal 12 miljard euro doorgerekend worden op de energiefactuur om te hoge subsidies af te betalen. Dat is een gigantisch bedrag, en ik ben er een paar maanden echt slecht van geweest. Maar nu besef ik: we moeten erdoor. Er zijn serieuze blunders gemaakt, maar dat wil niet zeggen dat we hernieuwbare energie volledig moeten opgeven. Vlaanderen heeft veel te winnen bij nieuwe windmolens en zonnepanelen. Bekijk het kostenplaatje puur rationeel. Onze kerncentrales zijn oud, we moeten ze sowieso binnenkort sluiten. Gaan we dan nieuwe reactoren bouwen? In het Verenigd Koninkrijk wordt momenteel een nieuwe kerncentrale gebouwd. Het project zou nu al, nog maar aan het begin van de constructie, 120 euro aan subsidies krijgen per geproduceerde megawattuur. Intussen ontvangen windmolens bij ons 60 euro steun per geproduceerde megawattuur. Zonnepanelen hoeven zelfs geen subsidies meer om rendabel te zijn. Gezinnen moeten mentaal de knop omdraaien. Wie wat spaarcenten in zonnepanelen investeert, haalt een rendement dat geen enkele bank je biedt.”

Dat de weg van nucleaire naar hernieuwbare energiebronnen niet makkelijk is, bewijst Duitsland evengoed. De industrie, de energiebedrijven, de milieugroepen en de Europese Commissie, iedereen klaagt ergens over. Een greep uit het aanbod: de elektriciteitsprijzen zijn gestegen door alle extra investeringskosten. De mensen betogen, ook in Beieren, tegen de Energieautobahnen, monumentale hoogspanningslijnen die windenergie van het noorden naar het zuiden moeten brengen maar altijd door iemands tuin lopen. De onvoorspelbaarheid van het weer zorgt ervoor dat op bewolkte, windstille dagen er te weinig stroom is. En op zonnige dagen met veel wind net dat het stroomnet dreigt te crashen.

Turtelboom: “Een transitiefase gaat altijd met vallen en opstaan. Maar je moet op een bepaald moment wel durven beslissen. Ervoor gaan. Uiteindelijk beseffen ook de Duitsers dat op langere termijn iedereen wint bij de Energiewende.” En daar heeft ze gelijk. Op straat is het ver zoeken naar mensen met fundamentele bezwaren tegen de Wende. “Ik wil ook zo’n project opzetten, dat maatschappelijk is, niet alleen politiek. Voor de naam dacht ik aan ‘De stroomversnelling’. Ik ga die term voortaan constant gebruiken. Maar het beleid is uiteraard het belangrijkst.” Of zij dan, als liberale marktlover, met subsidies gaat strooien? “Van mij mogen er morgen 500 windmolens bijkomen. En die kunnen steun krijgen, maar dan wel marktconform. Daar wordt op toegezien. Ik kan vandaag zeggen dat nu geen enkele groene technologie overgesubsidieerd wordt.” Turtelboom overweegt sowieso om het huidige mechanisme van groenestroomcertificaten te vervangen door investeringssteun. De moeilijkheid met de certificaten is immers dat er nauwgezet moet gecontroleerd worden dat hun waarde nog overeenstemt met de reële kosten van een technologie. Iets waar we met de zonnepanelen zo verkeerd zijn gegaan, aangezien die heel snel veel goedkoper werden.

Wetenschappelijke leut

Van goudwaarde voor Turtelbooms stroomversnelling is dat Janssen Pharmaceutica meestapt in het verhaal. Het bedrijf wil op zijn site in Beerse, in de Antwerpse Kempen, een geothermische centrale bouwen – de eerste in Vlaanderen. Het gaat om een investering van ongeveer 50 miljoen, de centrale zal qua vermogen overeenkomen met een viertal windmolens. De werken zouden binnenkort starten en tegen 2017 klaar zijn. En vooral: Janssen Pharmaceutica doet dit niet voor de wetenschappelijke leut. “Als dit project lukt, betekent dit dat we meer dan de helft van ons warmte- en elektriciteitsverbruik zelf kunnen opwekken”, zegt Hartwin Leen, de projectmanager die meeloopt met Turtelboom, om in Dürrnhaar met zijn ogen te stelen. “We geloven volop in deze nieuwe technologie. Zeker omdat onderzoek leert dat de Kempen een zeer geschikte bodem hebben voor geothermie.”

Al blijft het de vraag: volstaat één project, hoe veelbelovend ook? Want wie naar de cijfers kijkt, beseft dat Vlaanderen en België voor een nog grotere uitdaging staan dan Duitsland. Bij ons zorgen kerncentrales, waarvan de laatste sluit in 2025, voor de helft van alle geproduceerde elektriciteit. Bij de oosterburen lag dat aandeel van in het begin veel lager. In onze benepen driehoek hebben we nog amper plaats over voor grote wind- of zonneparken. Ter vergelijking: alleen Beieren is qua oppervlakte twee keer zo groot als ons land. En bovendien hebben de Duitsers de zegen van de waterkracht, die voor een constante productie van hernieuwbare energie zorgt, los van de weersomstandigheden. Wij, tja, wij hebben de watervallen van Coo.

Turtelboom: “Ik blijf optimistisch. Geothermie kan een belangrijke innovatie worden. Daarom zal ik er ook meer steun voor vrijmaken, bij een volgende subsidieronde in de zomer die goed is voor 9 miljoen euro aan nieuwe projecten. En dan is er nog de vooruitgang van de technologie. Wat als autobouwer Tesla binnenkort met een batterij komt die elektriciteit uit windmolens voor lange tijd kan opslaan? Dan staat het hele plaatje weer op zijn kop.”

JEROEN VAN HORENBEEK

 

Share on:

Leave a comment